दो बूंद जिंदगी के म्हणत जाहिरात केलेल्या पोलिओ लसीमागील इतिहास समजावून घ्या

त्याकाळी आजच्यासारखे 'दो बूंद' स्वरूपात पोलिओ डोस दिले जात नसत. साल्क लस इंजेक्शनद्वारे दिली जायची. १९५४ मध्ये ती लस पोलिओ विषाणूच्या तिन्ही प्रकारांवर प्रभावी ठरल्याचं स्पष्ट झालं. अमेरिकेत विद्यार्थ्यांमध्ये या आजाराने रौद्र रूप धारण केलं आणि मोठ्या प्रमाणावर पोलिओचे रुग्ण समोर आले, त्यावेळी या व्हॅक्सिनची व्याप्ती वाढायला सुरुवात झाली.

१९६० मध्ये या व्हॅक्सिनच्या विकसनाला एक वेगळं वळण मिळालं. या वर्षी अल्बर्ट सबिन या मायक्रोबायोलॉजिस्टने तोंडाने घ्यायची पोलिओ लस विकसित केली. त्याच्या नावावरून या लसीला सबिन लस असं संबोधलं जातं. सुरुवातीच्या काळातली लस आणि तोंडाने घ्यायची लस यांच्यात मुख्य फरक हा होता की तोंडाने घ्यायच्या लसीमध्ये कमी प्रभावी असलेला जिवंत विषाणू वापरला जातो. याला म्हणतात लाईव्ह व्हॅक्सिन किंवा जिवंत लस. याचे निष्कर्ष प्रभावी ठरले आणि पोलिओचं प्रमाण बऱ्यापैकी कमी झालं.

लसीमधला विषाणू जिवंत असो वा मृत, त्यात पीव्ही-1, पीव्ही-2, पीव्ही-3 या पोलिओच्या तिन्ही प्रकारचे म्हणजेच सिरोटाईप्सचे किंवा त्यापैकी एक किंवा दोन विषाणूंचे स्ट्रेन्स असू शकतात. या सर्व सिरोटाईप्सचा, वेगवेगळी रूपं असली तरी, एकमेकांशी जवळचा संबंध असतो. साधारणतः दोन्ही प्रकारच्या व्हॅक्सिनचे ३ डोस दिले जातात. तर शाळेत जाण्याच्या वयातल्या मुलांना चौथा म्हणजे बूस्टर डोस दिला जातो.

१९९० च्या दशकात काही देशांत या रोगाचा आलेख उतरायला सुरुवात झाली. त्याचदरम्यान बायव्हॅलंट ओरल व्हॅक्सिन जास्त परिणामकारक ठरलं. यामुळेही पोलिओप्रभावित क्षेत्रात पोलिओच्या रुग्णसंख्येत मोठ्या प्रमाणावर घट झाली. अजूनही पोलिओविरुद्ध सुरू असलेली लढाई पूर्णपणे संपलेली नाही. पोलिओ लसीकरणाची माहिती देणारी जाहिरात दिसते, ऐकू येते त्यावेळी हे युद्ध सुरू असल्याची जाणीव होते.