आपल्याच मित्राच्या हातून हत्या झालेला दक्षिण कोरियन हुकूमशहा पार्क चुंग-ही!! लोकशाही आणण्यासाठी हे हत्याकांड घडवलं गेलं?

७ ऑक्टोबर १९७२ या दिवशी या हुकूमशहाने देशात लष्करी आणीबाणी घोषित केली आणि त्यानंतर एका महिन्यातच त्याने स्वतःच्या मुस्कटदाबीच्या अधिकारांवर शिक्कामोर्तब करणारं युशिन ऑर्डर हे विधेयक आणलं. याअन्वये त्याला आता अमर्याद अधिकार मिळाले. त्याचा विरोधक असलेला विरोधी पक्षनेता किम युंग सॅम यालाही त्याने पदच्युत केलं. किम युंग सॅम हा नॅशनल असेंब्लीमधला अतिशय लोकप्रिय नेता होता. त्यामुळे त्याला पदच्युत केल्यानंतर कोरियामध्ये दंगे उसळले.

पार्कची हुकूमशाही इतकी टोकाला गेली होती की युशिन ऑर्डरद्वारे त्याने घटनादुरुस्तीला विरोध करणाऱ्याला पंधरा वर्षांपर्यंत तुरुंगवासाच्या शिक्षेची तरतूद केली. त्यामुळे जनमत त्याच्या विरोधात गेलं. त्यातूनच त्याचं मूळ गाव असलेल्या बुसान येथे लोकांनी निदर्शनं केली.
केसीआयएचा डायरेक्टर असलेला किम जे ग्यु हा पार्कचा खूप पूर्वीपासूनचा मित्र होता. बुसानमधली निदर्शनं आटोक्यात आणण्यासाठी तो तिथे गेला. त्याने चौकशी सुरू केली तेव्हा त्याच्या लक्षात आलं, की हा वणवा अजूनही भडकणार आहे. त्याने पार्कला तसं सांगितलंही. त्यावर पार्कने फक्त 'जर तशीच परिस्थिती उद्भवली तर निदर्शकांवर गोळ्या झाडण्याच्या सूचना आपण देऊ' असं जाहीर केलं. बाकी कुठलेच उपाय केले नाहीत.

२६ ऑक्टोबर १९७९ या दिवशी त्याचा खून झाला या गोष्टीला हा वाढता जनविरोध जबाबदार होता असं काहीजणांचं म्हणणं आहे. पण या प्रकरणाला अजून एक बाजू होती, जी काहीशी वैयक्तिक होती. ती म्हणजे केसीआयएचा डायरेक्टर किम जे ग्यु आणि पार्कचा अंगरक्षक चा जी चुल यांच्यामधली स्पर्धा. तसं पाहिलं तर हे दोघंही पार्कच्या खास विश्वासातले - अगदी आतल्या गोटातले. पण त्यामुळेच दोघंही एकमेकांवर कुरघोडी करण्याचा प्रयत्न करायचे. त्यातच चा सतत पार्कच्या बरोबर वावरत असल्यामुळे त्याचा सर्वात विश्वासू सहकारी आणि सल्लागार बनला होता. अगदी त्याच्या सुरक्षाविषयक प्रश्नांमध्ये शेवटचा निर्णय त्याचाच असायचा. कोरियन लष्करामधून हेलिकॉप्टर्स, टँक्स, सैनिकांच्या पलटणी यांवरही चा चं नियंत्रण होतं. दुसरीकडे केसीआयए हीदेखील तितकीच सामर्थ्यशाली होती. मात्र पार्कला होत असलेला वाढता विरोध कसा हाताळायचा यावर या दोघांमध्ये मतभेद होऊ लागले. त्यातच केसीआयएने किम सॅमच्या विरोधात दुसऱ्या एका उमेदवाराला पाठिंबा दिला. तेव्हा चा ने लबाडी करून विश्वासघात केला. जेव्हा किम सॅम निवडून आला तेव्हा या सगळ्या प्रकरणाचा दोष चा ने केसीआयएच्या माथी मारला. यामुळे किम अजूनच चिडला. थोडक्यात किमला पार्कच्या नजरेतून खाली पाडण्याची एकही संधी चा सोडत नव्हता. त्यातून त्या दोघांमध्ये चांगलंच वैर निर्माण झालं.

अजूनही अशाच काही लहानसहान घटनांनी त्यांच्यातल्या वादाची ठिणगी कायम पेटती ठेवली. त्याचा स्फोट झाला तो पार्क आणि चा यांच्या हत्येने. प्रत्यक्षात ही हत्या घडली त्या दिवशी पार्कने एक शाही मेजवानी ठेवली होती. त्यासाठी त्याने किम आणि चा या दोघांनाही आमंत्रण दिलं होतं. त्याव्यतिरिक्त चीफ सेक्रेटरी किम ग्ये वन हाही तिथे हजर होता. जेवणाच्या थोडंसं आधी किमने आपण आज चा चा काटा काढणार असं चीफ सेक्रेटरीच्या कानावर घातलं. जेवताना परत एकदा नको त्या विषयांना तोंड फुटलं. त्यात महत्त्वाचा विषय होता बुसानमधली निदर्शनं आणि ती रोखण्यासाठी किमने केलेले प्रयत्न. अर्थातच पार्क आणि चा दोघांच्याही मते किमने केलेले प्रयत्न पुरेसे नव्हते. चीफ सेक्रेटरी त्यातल्या त्यात दोघांमध्ये समझोता घडवून आणण्यासाठी प्रयत्न करत होता. पण त्याचा फारसा उपयोग होत नव्हता. निदर्शकांना थोपवण्यासाठी किमने फारसे प्रयत्न केले नाहीत, खरं तर त्यांना अटक करायला हवी होती हेच म्हणणं पार्क परत-परत रेटत होता. बाजूला असलेला चा त्याच्या सुरात सूर मिसळून आगीत तेल ओतत होता.

अखेर एका क्षणी किम इतका भडकला, की तो डायनिंग रूम सोडून बाहेर गेला. तिथे असलेल्या आपल्या सहकाऱ्याला तो म्हणाला, 'आजचा दिवस खास आहे...' त्यानंतर तो आपलं अर्ध स्वयंचलित पिस्तूल घेऊन आत शिरला आणि चा च्या हातावर आणि पार्कच्या छातीच्या उजव्या बाजूला त्याने गोळी झाडली. या हल्ल्याने घाबरून चा बाथरूममध्ये पळाला. त्यानंतर किम त्या खोलीतून बाहेर पडला आणि स्मिथ अँड वेसन मॉडेल थर्टी सिक्स हे रिव्हॉल्वर घेऊन परतला. त्याने चा च्या पोटात गोळ्या झाडल्या आणि त्याला ठार मारलं. त्यानंतर तो पार्ककडे वळला आणि त्यालाही गोळ्यांची शिकार बनवलं.

यानंतर किमने तिथून पोबारा केला. आपल्या कारमधून केसीआयएच्या मुख्यालयाकडे न जाता तो लष्कराच्या मुख्यालयाकडे वळला. अनेकांच्या मते ही त्याची सगळ्यात मोठी चूक ठरली. त्यानंतर त्याला पकडलं गेलं. ज्या आपल्या सहकाऱ्यांकडून किमला मदतीची अपेक्षा होती त्यांनीही त्याला सहकार्य केलं. नाही शेवटी या खुनात सहभागी असल्याचा आरोप असलेल्या सगळ्यांना वेचूनवेचून पकडण्यात आलं आणि ठार मारण्यात आलं.

अनेकांच्या मते पार्क चुंग ही चा खून म्हणजे क्षणार्धात घडलेली एक प्रतिक्रिया होती, तर काहीजणांच्या मते हा खून नियोजनबद्ध रीतीने करण्यात आला होता. चा शी असलेल्या वैरामधून हे हत्याकांड झालं असाही अनेकांचा अंदाज आहे, तर कोरियामध्ये लोकशाही आणण्यासाठी हे हत्याकांड घडवलं गेलं असंही काही जण मानतात. एका अंदाजानुसार अमेरिकेची मध्यवर्ती गुप्तचर संघटना सीआयए या हत्याकांडामागे आहे.

काय असेल ते असो; हुकूमशाही आणि हुकूमशहा यांच्या नशिबी शेवटी अशीच शोकांतिका येते हे मात्र खरं.

स्मिता जोगळेकर