तालिबानी अतिरेक्यांच क्रौर्य जगासमोर आणणारी बुध्द मूर्ती भंजनाची कहाणी...संपूर्ण घटनाक्रम जाणून घ्या!!

(बुद्धाची मूर्ती फोडण्यापूर्वी अशी दिसायची)

आता वळूया आपण ज्या घटनेबद्दल बोलत आहोत त्या घटनेकडे. अफगाणिस्तानमध्ये १९९६ पासूनच तालिबानची सत्ता पसरू लागली होती. २००१ येईपर्यंत तालिबानने अफगाणिस्तान व्यापला. २७ फेब्रुवारी २००१ साली तालिबानी अतिरेक्यांनी या दोन्ही बुद्ध मुर्त्या फोडण्याची कल्पना जगजाहीर केली. याला जगभरातून मोठ्याप्रमाणात विरोध झाला. एवढंच नाही, तर तालिबान सरकारला समर्थन देणाऱ्या पाकिस्तान, सौदी अरेबियाने, युएईनेही या घटनेला विरोध केला.

या मूर्त्या वाचवण्यासाठी भारतासह, चीन, जपान, श्रीलंका या देशांनी प्रयत्न केले. यात सर्वात पुढे असणारा देश होता जपान. जपानने वेगवेगळ्या मार्गांनी मूर्त्या वाचवण्याचा प्रयत्न केला. पैसे देऊ करण्यापासून ते मूर्त्या झाकण्यापर्यंतचा मार्ग सुचवण्यात आला. याखेरीज संपूर्ण मूर्त्याच जपानला हलवण्याचा प्रस्तावही जपानने तालिबानसमोर ठेवला, पण तालिबानने एकही विनंती मान्य केली नाही.

२ मार्च २००१. तालिबानी अतिरेक्यानंनी सुरुवातीला मुर्त्यांवर तोफांनी मारा केला. हँडग्रेनेडही फेकून पाहण्यात आले. मूर्त्यांची पडझड झाली, मात्र मूर्त्या संपूर्णपणे कोसळू शकल्या नाहीत. बरेच दिवस याप्रकारे हल्ले केल्यानंतर शेवटी तालिबानी अतिरेक्यांनी काही माणसे दोरीच्या आधारे डोंगरावरून खाली उतरवली. त्यांच्याकडे डायनामाईट होते. मूर्त्यांच्या छिद्रात डायनामाईट भरण्यात आले आणि वात पेटवण्यात आली. एवढे दिवस तोफगोळे आणि हँडग्रेनेडचा मारा सहन करणाऱ्या मूर्त्यांचा डायनामाईट समोर टिकाव लागला नाही. त्या संपूर्णपणे जमीनदोस्त झाल्या.

मध्यपूर्वेत इस्लामचा प्रवेश झाल्यापासून त्या भागांतल्या मूर्त्या फोडण्याची लाट आलेली दिसते. या कृत्याला ‘बुतशिकन’ म्हणतात. यातील बुत म्हणजे बुद्ध आणि शिकन म्हणजे शिरकाण. या भागात बुद्धाच्या मूर्त्या मोठ्या प्रमाणात असल्याने हे नाव मिळणे साहजिक होते. बामियानच्या बुद्ध मूर्त्या फोडण्याचा हा पहिलाच प्रयत्न नव्हता. बाबर आणि औरंगजेबपर्यंत अनेकांनी ह्या मूर्त्या फोडण्याचा प्रयत्न केला, पण त्यांन यश आले नाही. काही अफगाण राजांना बुद्धाचं तोंड नष्ट करण्यात यश आलं होतं, पण संपूर्ण मूर्त्यांना धक्का लावता आला नव्हता. तालिबानने नव्या तंत्रज्ञानाच्या मदतीने इतिहासात कधी नाही ते जमवून दाखवलं.

पुढे जाऊन तालिबानला थोपवण्यात अमेरिकन आणि अफगाणी सैन्याला यश आलं. तेव्हा साधारणपणे २००३ च्या दरम्यान जपान आणि भारत सरकारने मूर्त्या पुन्हा उभारण्याचा प्रस्ताव ठेवला होता, पण युनेस्कोने त्याला मान्यता दिली नाही. युनिस्कोच्या मते अफगाणिस्तानातून तालिबान नष्ट झालेले नाही, त्यामुळे नवीन मूर्त्याही पुन्हा नष्ट होण्याची शक्यता होती.

आज त्या ठिकाणी मूर्त्यांच्या जागी पोकळी तेवढी उरलेली दिसते. युनेस्कोने या ठिकाणाला धोक्यात असलेल्या जागतिक वारसा ठिकाणांच्या यादीत स्थान दिले आहे. ज्या ठिकाणी मूर्तीचा पाय होता तिथे असलेली बौद्ध भिख्खूंची विहारे आजही पाहायला मिळतात. जवळच्या पहाडात असलेली विहारेही शाबूत आहेत. मूर्त्यांच पुनर्निर्माण शक्य नसलं तरी चीनच्या दोन कलाकारांनी थ्रीडी तंत्रज्ञानाचा वापर करून पहाडाच्या रिकाम्या खोबणीत बुद्धाला पुन्हा स्थापन केलं होतं. हा व्हिडीओ पहा.

तर, ज्या तालिबानला २० वर्षांपूर्वी थोपवण्यात आले होते, त्या तालिबानने पुन्हा एकदा अफगाणिस्तानवर सत्ता मिळवली आहे. याचा परिणाम पुन्हा एकदा बामियानसारखी घटना घडली तर आश्चर्य वाटणार नाही. मात्र हे रोखण्यासाठी जगभरातून काय प्रयत्न केले जाऊ शकतात हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.