पोरं दत्तक देऊन आईबाप पसार ! काय प्रकार आहे हा

कोकीळा कावळ्याच्या घरट्यात अंडं घालते हे सगळ्यांना ठाऊकच आहे. पण कोकीळ म्हणजेच कुकू कुळातले सगळेच पक्षी असे बांडगुळी स्वभावाचे असतात. विविध जातीच्या पक्ष्यांच्या घरट्यात ते अंडं घालून पसार होतात. जमलंच तर जाता जाता यजमानाच्या घरट्यातली एक दोन अंडी ढकलूनही जातात. यजमान नेहमीप्रमाणेच अजाणतेपणी आपल्या अंड्यांसोबत कुकूचेही अंडं उबवतो. गंमत म्हणजे कुकुचं अंडं यजमानाच्या अंड्यांच्या आधी उबतं व त्यातून बाहेर आलेले पिल्लू इतर अंड्यांना लाथ मारून खाली ढकलून देतं. जेणेकरून स्पर्धा कमी होऊन स्वतःला मुबलक अन्न मिळेल.  थ्री इडियट्समध्ये वीरू सहस्त्रबुद्धेने स्पर्धा म्हणजे काय हे सांगताना हेच सांगीतलं आहे  केलंय.
 

पण प्रत्येक वेळी हा डाव यशस्वी होतोच असं नाही. म्हणजे अंडं घालण्याच्या आधीच जर यजमान कुटुंब कुकुला पळवून लावू शकलं तर ठीक नाहीतर मग 'अपनी चौखट का दिया अँड गिव्हिंग लाईट टू नेबर्स हाऊस' आहेच. पण इथेसुद्धा कोकीळ ट्रिक करतात. म्हणजे असं पाहिलंय की नर म्हणजेच कोकीळ,कावळ्यांचं लक्ष आपल्याकडे वेधून घेतो आणि कोकीळा हळूच येऊन अंडं घालून सटकते. म्हणूनच कावळे कधीही कोकीळ पक्ष्यांचा सहवास सहन करू शकत नाहीत. ताबडतोब आरडाओरडा सुरू करतात. पण असं असलं तरी यजमान दुसऱ्याचं अंडं आणि वेगळं दिसणारं पिल्लू का ओळखू शकत नाहीत हे एक कोडंच आहे. कदाचित अंड्यांमधील साधर्म्य आणि नंतर येणारे पालकत्वाचे उमाळे हे कारण असावं.

हे असंच बांडगुळी वर्तन काऊबर्डस,काही जातीचे मासे आणि कुकू वास्प नावाच्या माश्यांमध्येही पाहायला मिळतं. 

लेखक : मकरंद केतकर