फेसबुक इंस्टाग्राम आणि whatsapp बंद पडण्याचे कारण BGP म्हणजे काय? सोप्या भाषेत समजावून घ्या

लिस्टिकल
फेसबुक इंस्टाग्राम आणि whatsapp बंद पडण्याचे कारण  BGP म्हणजे काय? सोप्या भाषेत समजावून घ्या

४ ऑक्टोबर २०२१, रात्री सव्वानऊच्या आसपासची वेळ. अचानक त्याने पाठवलेलं व्हाट्सएप्प मेसेजेस जाणे बंद झाले, टाईमपास करण्यासाठी म्हणून ती व्यक्ती इंस्टाग्रामकडे वळली, पण तिथेही एरर येत होता. फेसबुकसुद्धा बंद!!. एकूणच काय, ज्या गोष्टी त्याच्यासाठी महत्वाच्या होत्या त्या सगळ्या बंद पडल्या होत्या. त्याने आपलं वाय-फाय बंद केलं आणि जियोचं इंटरनेट वापरुन पाह्यलं.  राऊटर रिस्टार्ट केला, फोन बंद करून चालू केला. तरीही काहीच चालत नव्हतं. त्याने मग शेवटी गुगल करून बघितलं तेव्हा त्याला कळलं जगातल्या सगळ्यांसाठी फेसबुक आणि त्याच्या इतर सेवा बंद पडल्या होत्या.  तुमच्या सोबत असेच घडलं होत का? का हे सगळं बंद बघून तुम्हाला एकदम शांत वाटत होते?  एकूणच हे का घडलं ते समजावून घेऊया. 

हे समजावून घेताना आधी आपण सगळ्या कॉन्स्पिरसी थिअरीजचा विचार करूया. आपल्याकडे एखादी घटना घडली की लगेच ती घटना म्हणजे अमुकतमुकनी केलेलं कारस्थान आहे अशा वावड्या उडायला सुरुवात होते. अर्थातच वावड्या किंवा अफवा  वजनानी हलक्या असल्यामुळे त्या पसरायला वेळ लागत नाही. काल असंच झालं. लोकांचं व्हॉट्सॅप बंद पडलं आणि त्यांनी हे ' शाहरुख खानने केलेलं - घडवून आणलेलं पेड कारस्थान आहे' असं म्हणायला सुरुवात केली. काहीजण इंटरनॅशनल कारस्थानांचे पतंग उडवतात त्यांचं म्हणणं असं होतं की 'काल फेसबुक लोकांच्या आरोग्याची चिंता न करता पैसे कमवायच्या मागे असतं हे उघडकीला आल्यामुळे फेसबुकनेच खुन्नस काढली'!! 

आता असं काही म्हणण्यापूर्वी फॅक्ट-चेक हा प्रकार कोणीही करत नाही. पण आमचे लेख म्हणजे 'सच्चा बोभाटा' असतो त्यामुळे कालचा लोचा कसा तांत्रीक गडबडीने झाला होता हे आम्ही आज उलगडून सांगणार आहोत

अजून फेसबुकने याचे कारण जाहीर केलं नसले तरी प्राथमिक माहितीत आपल्या समोर आलं आहे कि फेसबुकच्या BGP ( बॉर्डर गेटवे प्रोटोकॉल) मध्ये लोचा झाला होता. आता हे काय असते ते सोप्या भाषेत समजावयाला बोभाटा आहे ना!

नेमकं काय घडलं?

नेमकं काय घडलं?

कोणतीही ऑनलाईन सर्व्हिस आपण त्याच्या डोमेन नेमने वापरतो. आता आपल्या या उदाहरणात faecbook.com हे डोमेन नेम आहे. आपण फेसबुक.कॉम असे टाईप केलं कि कोणत्या सर्व्हरकडे रिक्वेस्ट पाठवायची हे ठरवणारी हे प्रणाली असते त्याला म्हणतात DNS ( डोमेन नेम सर्वर). थोडक्यात DNS एका डोमेन नेमला आय पी ऍड्रेसमध्ये बदलतो.  आपण कसे आपल्या पत्यामध्ये पिन कोड वापरतो आणि त्यावरून आपला विभाग कळतो, अगदी तसेच DNS हे एखाद्या पोस्ट खात्यासारखे काम करते. आधी सांगितल्याप्रमाणे DNS एखाद्या वेबसाईटच्या डोमेन नेमला आय पी ऍड्रेस मध्ये बदलते. आता फेसबुक तर जगात खूप जास्त लोक वापरातात आणि त्यांच्या सतराशेसाठ सर्व्हिसेस आहेत. त्यामुळे फेसबुकचे DNS खूप क्लिष्ट आहे म्हणून फेसबुक स्वतः;च आपले DNS मेंटेन करतात. 

पहिल्यांदा जेव्हा लोकांना फेसबुक, इंस्टाग्राम वगैरे बंद पडले तर जगातलं हुशार लोक कारण शोधायच्या मागे लागले. सगळ्यात आधी जेव्हा लोकांनी शोधायला सुरवात केली त्यांच्या लक्षात आलं कि फेसबुकचा कुठलाच DNS रेकॉर्ड उपलब्ध नाहीए आणि जगभरातल्या कोट्यावधी रिक्वेस्ट फेल होण्याचे कारण समोर आलं BGP राऊटिंग फेल्युअर. 

 

हे BGP काय प्रकरण आहे?

हे BGP काय प्रकरण आहे?

BGP चा अर्थ बॉर्डर गेटवे प्रोटोकॉल. आता सोप्या भाषेत आपण आधी बघितलेल्या DNS चा हा थोरला भाऊ म्हणता येईल. यामध्ये इंटरनेटवर येणाऱ्या प्रत्येक पॅकेटला कुठनं कुठे पाठवायचं ह्याची माहिती असते. हि यादी सतत अद्ययावत होत असते.  जर DNS हे पोस्ट खातं आहे, तर BGP हे एकमेकांच्या साहाय्याने चालणाऱ्या कुरियर कंपन्यांचे जाळे आहे. जे एकमेकांशी सतत संपर्क करून कुठून कुठे कुरियर कसे पाठवायचं ठरवत असतात. आता फेसबुक, गुगल ऍमेझॉन अशा मोठ्या कंपन्या त्यांच्या मोठ्या वापारकर्त्यांमुळे आणि हजारो सर्व्हिसेससाठी BGP स्वतःच मेंटेन करतात आणि सतत अद्ययावत करत राहतात. 

आता फेसबुक एक मोठ्या शहरासारखे आहे. थोडक्यात एका प्रायव्हेट नेटवर्क आहे. फेसबुकला सतत पोस्टल आणि कुरियर कंपन्यांना कुठून- कुठे- कसे पोहचायचे हे कळवावे लागते. त्यासाठी ते BGP वापरतात. आता फेसबुकने हे सांगणे बंद केलं तर इंटरनेटवरील आपल्या सर्वाना फेसबुक सापडणारच नाही आणि नेमकं तेच घडले. अजून फेसबुकने ऑफिशीयली काही सांगितले नाही तरी प्राथमिक अंदाजानुसार त्यांनी त्यांच्या BGP रेकॉर्डमध्ये गोची केली. त्यामुळे कुणालाच फेसबुक, इंस्टग्राम आणि व्हॉट्सअँपपर्यंत पोहचता आले नाही. आता आपलं इन्टरनेट एवढं मोठ आणि गुंतागुंतीचे आहे कि BGP मध्ये केलेले बदल जगाच्या शेवटच्या कोपऱ्यापर्यंत पोहचायला खूप वेळ लागू शकतो. 

खरं तर BGP हि ३० वर्षं जुनी सिस्टम आहे. ती परफेक्ट नाही, पण आपलं इंटरेन्ट त्यावर अवलंबून आहे आणि व्यवस्थित चालत आहे. कालच्या घटनेत फेसबुकचीच चूक होती. त्यांच्या कडून BGP रेकॉर्ड अपडेट झाला होता. आता तो कुणाच्या चुकीमुळे झाला असेल तर त्याच्या नोकरीचे काही खरं  नाही. फेसबुकने मुद्दाम हे घडवून आणला होत का कसे ही कॉन्स्पिरसी थेअरी मात्र जगाच्या अंतापर्यंत राहील.