जाहिरात फसवी आहे म्हणून रेडबुलविरुद्ध तब्बल १३ दशलक्ष डॉलर्सचा दावा जिंकणाऱ्याचा किस्सा! वाचायला तर हवाच!

लिस्टिकल
जाहिरात फसवी आहे म्हणून रेडबुलविरुद्ध तब्बल १३ दशलक्ष डॉलर्सचा दावा जिंकणाऱ्याचा किस्सा! वाचायला तर हवाच!

अमेरिकेत वकिलांना नेहमीच चांगले दिवस असतात, असं म्हटलं जातं. याचं कारण या देशात इतरांना कोर्टात खेचण्याचं किंवा 'स्यू' करण्याचं प्रमाण फार जास्त आहे. अगदी घरापुढे साचलेलं बर्फ नीट साफ केलं नाही आणि त्यावरून कुणी घसरून पडलं तरी पडणारा मनुष्य घरमालकाला कोर्टात खेचतो. ख्रिसमस पार्टीला कुणाच्या घरी गेल्यावर अशा प्रकारे घसरून पडल्याने आधी पार्टी व्यवस्थित एन्जॉय करून, घरमालकाशी भरपूर गप्पाटप्पा करून नंतर त्याला कोर्टात खेचणारे महाभागही इथे आहेत. अशी उदाहरणं घडलेली आहेत. (हा प्रकार टाळायचा असेल तर धोक्याचा इशारा देणारा बोर्ड योग्य जागी लावून ठेवावा लागतो.)

हे सगळं लिहिण्याचं कारण म्हणजे काही वर्षांपूर्वी अमेरिकेत एका माणसाने जगप्रसिद्ध रेड बुल या ब्रँडलाच स्यू केलं होतं. त्याच्या म्हणण्याप्रमाणे कंपनीचं 'रेड बुल गिव्ह्ज यु विंग्ज' हे स्लोगन फसवं आणि दिशाभूल करणारं होतं. त्यामुळे त्याने रेड बुलविरुद्ध १३ दशलक्ष डॉलर्सचा दावा ठोकला.

मूळचा ऑस्ट्रियन असणारा रेड बुल हा ब्रँड एनर्जी ड्रिंकचं उत्पादन करण्यासाठी जगभर प्रसिद्ध आहे. आत्तापर्यंत त्यांनी जगाच्या बाजारपेठेवर आपला ठसा उमटवण्यासाठी उत्तम मार्केटिंग स्ट्रॅटेजीजचा वापर केला आहे. यापैकीच एक म्हणजे त्यांच्या जाहिराती आणि मुख्यतः जाहिरातीमध्ये वापरलं जाणारं 'रेड बुल गिव्ह्ज यु विंग्ज' हे स्लोगन. या स्लोगनच्या बळावर या ब्रँडची स्वतःची अशी ओळख निर्माण झाली. या एनर्जी ड्रिंक मुळे ग्राहकाला भरपूर एनर्जी मिळते, असं हे स्लोगन सांगतं. ते चांगलंच प्रसिद्धही आहे. पण काही वर्षांपूर्वी या स्लोगनमुळे हा ब्रँड अडचणीत आला.

त्याचं असं झालं, २०१३ मध्ये अमेरिकेतील बेंजामिन कॅरिथर्स नावाच्या ग्राहकाला हे स्लोगन खोटी जाहिरात करत आहे, दिशाभूल करणारी माहिती देत आहे असं वाटलं. त्याच्या म्हणण्यानुसार २००२ पासून हे ड्रिंक पिऊनही त्याला पंख फुटले नव्हते! गमतीचा भाग सोडा; स्लोगनमध्ये म्हटल्याप्रमाणे या एनर्जी ड्रिंकमुळे माणसाला पंख फुटावेत अशी काही बेंजामिनची अपेक्षा नव्हती. हे वाक्य म्हणजे केवळ एक रूपक आहे, इतपत त्यालाही कळत होतं. त्याचं खरं म्हणणं वेगळंच होतं. त्याच्या मते आपल्या ड्रिंकमुळे ग्राहकाला भरपूर ऊर्जा मिळते हा कंपनीचा दावा खरा नव्हता. प्रत्यक्षात २५० मिलीलीटर ड्रिंकपासून मिळणारी ऊर्जा एक कप कॉफीपासून मिळणाऱ्या ऊर्जेपेक्षाही कमी होती. त्यामुळे त्याने या कंपनीला कोर्टात खेचलं. बेंजामिनचं हे म्हणणं न्यायाधीशांनाही पटलं. अशाप्रकारे अस्तित्वात नसलेल्या गोष्टी खोट्या दाखवून त्यांची जाहिरात करणं ही ग्राहकांची शुद्ध फसवणूक आहे, या बेंजामिनच्या म्हणण्याला न्यायालयाने दुजोरा दिला. केस बेंजामिनच्या बाजूने वळणार हे स्पष्ट झालं.

रेड बुलने उत्पादनांची जाहिरात करताना नेहमीच दर्जा आणि गुणवत्ता यावर भर दिला होता. बाजारात अनेक वस्तू केवळ किंमत कमी आहे म्हणून विकल्या जातात, म्हणजे त्यांची परवडणारी किंमत ग्राहकांसाठी आकर्षण ठरते. तसं रेड बुलच्या बाबतीत नव्हतं. त्यांच्या ड्रिंकचा सर्वोत्तम दर्जा हा त्यांच्यासाठी युएसपी होता. त्यामुळे रेड बुलने आपण दोषी असल्याचं मान्य केलं नाही. त्यांच्या मते बेंजामिन हा एकच ग्राहक असंतुष्ट होता आणि इथेच त्यांनी एक मोठी चूक केली. केवळ एक ग्राहक असमाधानी आहे म्हणून ग्राहकाला गृहित धरण्याची. कोणत्याही ब्रँडला बाजारपेठेतील स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी प्रत्येक ग्राहकाचा विचार करणं गरजेचं असतं आणि ग्राहक नेहमीच बरोबर असतो! नेमकं ह्याच गोष्टीकडे रेड बुलने दुर्लक्ष केलं आणि आपली जाहिरात फसवी असल्याचा इन्कार केला. दुसरीकडे रेड बुलने वाढीव खर्च आणि कोर्टकचेऱ्या टाळण्यासाठी सेटलमेंटची तयारी दाखवली, मात्र आपली जाहिरात फसवी आहे हे त्यांनी सातत्याने नाकारलं. २०१५ मध्ये न्यायालयाच्या आदेशाप्रमाणे ग्राहकाला भरपाई म्हणून कंपनीला १३ दशलक्ष डॉलर्स द्यावे लागले!

एनर्जी ड्रिंक मार्केट ही जगभरात झपाट्याने वाढणारी बाजारपेठ आहे. इथे रोज नवे स्पर्धक दाखल होत आहेत. त्यामुळे थोडीशीही चूक अंतिमतः खूप मोठा फटका बसवून जाते. यात केवळ उत्पादनाचा दर्जा महत्त्वाचा नाही, तर त्या उत्पादनाशी संबंधित कंपनी कोणकोणते दावे करत आहे आणि त्यात कितपत तथ्य आहे या गोष्टीही महत्त्वाच्या आहेत. आज बाजारात एक नवीनच ट्रेंड पाहायला मिळत आहे. त्यामध्ये अनेक एनर्जी ड्रिंक्स पावडरच्या स्वरूपात सादर होत आहेत. त्यांच्या म्हणण्यानुसार पारंपरिक एनर्जी ड्रिंकपेक्षा पावडरच्या स्वरूपात असलेल्या ड्रिंकमध्ये जास्त एनर्जी आहे. अर्थातच दर्जाच्या बाबतीतही रेड बुल सारख्या खेळाडूंना बाजारात नव्याने उतरणाऱ्या ताज्या दमाच्या खेळाडूंशी सामना करावा लागणार आहे.

रेड बुल हा ब्रँड बराचसा कोकाकोलासारखा आहे. अनुभवी, जुनाजाणता, स्वतःचा असा आब राखून असलेला, आणि मातब्बर. पण या सगळ्या गोष्टींचं रूपांतर इगोमध्ये होत नाही ना, याकडे लक्ष देण्याचीही गरज आहे. आजचा ग्राहक फुलपाखराप्रमाणे चंचल आहे. जिथे आकर्षक आणि मनाजोगता माल मिळेल तिथे धाव घेणारा आहे. त्यामुळे त्याला सांभाळायचं तर बदलत्या काळाशी जुळवून घेण्याची लवचिकताही हवी. हे जमत नसेल तर त्या कंपनीचा उतरणीचा काळ सुरू झाला आहे हे समजायला हरकत नाही.

स्मिता जोगळेकर