प्रश्नांची अचूक उत्तरं दिलीत तर हा रिक्षावाला फुकट सैर घडवतो, पण प्रश्न कसे असतात?

पण त्यांच्या पत्नीला ही कल्पना आवडली आणि तिने होकार दिला. रिक्षाच्या प्रवासासोबतच प्रश्नोत्तराचा प्रवासही सुरू झाला. सुरंजन यांनी संकलन यांना विचारलेला पहिला प्रश्न होता, ‘जन-गण-मन अधि’ हे गाणे कुणी लिहिले?’ आपल्या राष्ट्रीय गाण्याला आपण जन-गण-मन एवढ्याच नावाने ओळखतो पण हा तर त्यात अधिसुद्धा जोडून आपली फिरकी घेत आहे, असा समज करून संकलन यांनी मोठ्या थाटात या प्रश्नाचे उत्तर देऊन सिक्स मारल्याचा आव आणला खरा, पण पुढच्याच प्रश्नावर त्यांची दांडी गुल झाली.
सुरंजन यांनी विचारलेला दुसरा प्रश्न होता, ‘बंगालचे पहिले मुख्यमंत्री कोण?’ कार्पोरेट क्षेत्रात काम करण्याचा दांडगा अनुभव पाठीशी असलेल्या संकलन यांना कधीच या प्रश्नाची ओळख झाली नव्हती तरीही वेळ मारून नेण्यासाठी त्यांनी बी. सी. रे हे उत्तर दिले, जे त्यांच्या दुर्दैवाने चुकीचे होते.

अर्थात चुकीचे उत्तर दिल्याने हा प्रश्नोत्तराचा प्रवास थांबला नाही त्यानंतरही तो सुरूच राहिला. अगदी श्रीदेवीच्या जन्मतारखेपासून ते जगातील पहिल्या टेस्टट्यूब बेबीपर्यंत या प्रश्नावलीने कितीतरी घटकांना स्पर्श केला. पण संकलन यांना दुसऱ्याच प्रश्नावर जाणीव झाली होती की, ही परीक्षा खूप खडतर असणार आहे.

एक सामान्य रिक्षावाला आपली अशी फिरकी घेऊ शकतो तर आपण त्याचीच ही विद्या त्यालाच का शिकवू नये, अशा विचाराने संकलन यांनीही सुरंजन यांना काही प्रश्न विचारले आणि आता पुन्हा थक्क व्हायची वेळ होती ती संकलन यांचीच. कारण त्यांनी विचारलेल्या दोन तीन प्रश्नांचीही सुरंजन यांनी अगदी अचूक उत्तरे दिली होती.

सुरंजन यांचा दांडगा अभ्यास त्याच्या टोटोच्या आतल्या बाजूला लावलेल्या फोटोतूनही जाणवत होता. या ठिकाणी मैसूरचा सुलतान टिपू पासून ते अल्बर्ट आईनस्टाईन, स्टीफन हॉकिंग, कल्पना चावला, मनोहर एच. अशा अनेक दिग्गज लोकांचे फोटो लावलेले होते. पुढे जाऊन सुरंजन यांनी दिलेली माहिती तर अजूनच थक्क करणारी आहे, जगातील सर्व महान लोकांची जयंती ते आठवणीने साजरी करतात आणि ज्या दिवशी संकलन आणि त्यांची भेट झाली तो दिवस टिपू सुलतान यांचा जन्मदिवस असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

याचे उत्तर काय, तर नशीब!! दुर्दैवाने लहानपणीच घरची जबाबदारी खांद्यावर पडल्याने सुरंजन यांना सहावीतून शाळा सोडावी लागली. त्यांनी शाळा सोडली पण अभ्यास नाही. घरचा चरितार्थ चालवण्यासाठी आवश्यक ते काम दिवसभर केल्यानंतर ते रात्री २.०० पर्यंत वाचन करत असत. त्यांनी आपली वाचण्याची ही आवड आणि सवय आजही जपली आहे. या वाचनातूनच त्यांनी हे प्रगाढ ज्ञानकण जमा केले आहेत. इतकेच नाही तर लीलुहा गावामध्ये दरवर्षी एक पुस्तक जत्रा भरते. सुरंजन या समितीचे सदस्य आहेत.

ज्ञान घेण्यासाठी चार भिंतीची शाळाच गरजेची आहे, असे कुठल्या शास्त्रात सांगितलं आहे? सुरंजन यांच्या या जिद्दीवरून तुम्हालाही हे पटले असेल.
सुरंजन म्हणजे फक्त ज्ञानाचे प्रतीक नाही तर ते भारताच्या सर्वधर्मसमभावाच्या तत्वाचेही जिवंत आणि मूर्तिमंत प्रतीक आहेत. ते धर्माने हिंदू असले तरी सर्व धर्मीय सण तितक्याच आत्मीयतेने साजरे करतात. कधी कधी मुस्लीम धर्मीय वापरतात तशी गोल टोपीही परिधान करतात. पेहराव कुठलाही असला तरी आत्मा भारतीय असल्याचे ते अभिमानाने सांगतात. म्हणूनच त्यांना ‘अद्भुत रिक्षावाला’ या टोपणनावानेही ओळखले जाते.

सामान्य मनुष्य आपल्या रोजच्या कामातून कशाप्रकारे एक वेगळेपणा जपू शकतो आणि त्यातून सुशिक्षित लोकांनाही महान संदेश देऊ शकतो तो सुरंजन यांच्या या उदाहरणावरून लक्षात येते. सकारात्मक संदेश देणारे अनेक फोरवर्ड्स तुम्ही रोज वाचत असाल, पण असे जिवंत उदाहरण रोज रोज वाचायला ऐकायला मिळत नाही. एका सामान्य माणसाची ही असामान्य गोष्ट तुम्हाला कशी वाटली ते नक्की सांगा.

मेघश्री श्रेष्ठी