जगातले सोन्याचा सर्वाधिक साठा असलेले १० देश! आपला भारत या यादीत कुठे आहे?

सोन्याचा साठा सर्वात जास्त असलेल्या देशांमध्ये अमेरिका हा देश तब्बल ८१३३.५ टन सोने इतक्या साठ्यासह अव्वल स्थानावर आहे. हा साठा "युनायटेड स्टेट्स बुलियन डिपॉझिटरी" नावाच्या इमारतीमध्ये असतो. त्याचे नाव "फोर्ट नॉक्स" असे आहे. अमेरिकेचे ट्रेझरी डिपार्टमेंट त्याचे व्यवस्थापन करते. या तिजोरीत सोन्याच्या साठ्यासोबतच सरकारच्या मालकीच्या किंवा त्याच्या ताब्यात असलेल्या इतर मौल्यवान वस्तूही आहेत. याची सुरक्षा कडेकोट असते.

सोन्याचा साठा ठेवण्याच्या बाबतीत जर्मनी जगात दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलनुसार जर्मनीकडे ३,३६२.४ टन सोने आहे. युरोपियन देशांबद्दल बोलायचं तर सोने साठवण्याच्या बाबतीत जर्मनी पहिल्या स्थानावर आहे. जर्मनीच्या मालकीचे सोन्याचे साठे हे फ्रँकफर्ट ॲम मेन येथील दॉइश बुंडेसबँक, फेडरल रिझर्व्ह बँकेची न्यूयॉर्क शाखा आणि लंडनमधील बँक ऑफ इंग्लंड येथे आहेत.

गोल्ड रिझर्व्ह ठेवण्याच्या बाबतीत इटली तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलनुसार इटलीमध्ये २४५१.८ टन सोने आहे. इटलीच्या अधिकृत साठ्याचे व्यवस्थापन "बँक ऑफ इटली" ही बॅंक करते. देशाच्या अधिकृत परकीय चलन आणि सोन्याच्या साठ्याची सगळी जबाबदारी आणि हक्क हे "बँक ऑफ इटली"कडे आहेत. बहुतेक सोने हे बारच्या रुपात (एकूण ९५४९३ बार) आहेत, पण अचूक मोजमापासाठी काही नाणीही टाकली जातात.

गोल्ड रिझर्व्ह ठेवण्याच्या बाबतीत फ्रान्स जगात चौथ्या क्रमांकावर आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते फ्रान्सकडे २४३५.७ टन सोने आहे. गेल्या काही वर्षांत फ्रान्सच्या मध्यवर्ती बँकेने फारच कमी सोने विकले आहे आणि ते पूर्णपणे बंद करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. याचाच परिणाम म्हणून २४३५.७ टन सोन्याच्या साठ्यासह फ्रान्स यादीत चौथ्या स्थानावर आहे.

२०१८ मध्ये चीनलासुद्धा मागे टाकत वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने जाहीर केलेल्या यादीत रशियाने पाचव्या क्रमांकावर आपलं स्थान निश्चित केले आहे. २०१७ मध्ये रशियाने २२४ टन सोने खरेदी केले होते. गेल्या तीन वर्षांत रशियाने आक्रमकपणे आपला परकीय साठा अमेरिकन डॉलरमधून आणि सोने आणि इतर चलनांमध्ये हलवला आहे. गेल्या सात वर्षांपासून रशियन सेंट्रल बँक सोन्याची सर्वात मोठी खरेदीदार आहे.

सोन्याच्या साठ्याच्या बाबतीत चीन सहाव्या क्रमांकावर आहे. जागतिक सुवर्ण परिषदेच्या मते चीनकडे १९४८.३ टन सोने आहे.

जगातील सर्वात जास्त दरडोई सोन्याचा साठा असलेला स्वित्झर्लंड हा सातव्या क्रमांकावर आहे. इथे तब्बल १०४०.०० टन सोने आहे. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान मित्र राष्ट्र आणि विरोधी राष्ट्र या दोन्हींबरोबर तटस्थ भूमिका घेत स्वित्झर्लंड युरोपच्या सोन्याच्या व्यापाराचा केंद्रबिंदू बनला होता.

जानेवारी २०२१ पासून फेब्रुवारी २०२२ पर्यंत जपानचा सोन्याचा साठा मोठ्या प्रमाणात घसरत होता. तरी सुद्धा जपान हा आठव्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा सोन्याचा साठा करणारा देश ठरला आहे. जपान हा जगातील सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था असणाऱ्या देशांपैकी तिसऱ्या क्रमांकाचा देश आहे.

वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने जाहीर केलेल्या यादीत भारत जगात नवव्या क्रमांकावर आहे. भारताकडे तब्बल ६७६.६१ टन इतका सोन्याचा राखीव साठा आहे. भारतातील नागरिक आणि येथील मंदिरांमध्ये जास्त सोने आहे. भारत हा जगातील सर्वात मोठा सोन्याचा आयातदार आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या माहितीनुसार डिसेंबरमध्ये भारतातील सोन्याचा साठा १.००८ अब्ज डॉलरने वाढून ३७०२० अब्ज झाला आहे. भारतातील २०२० च्या चौथ्या तिमाहीत हा सोन्याचा साठा ६६८.२५ टन होता तो वाढून ६७६.६१ टन इतका झाला.

वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने जाहीर केलेल्या यादीत नेदरलँडकडे ६१२.५ टन इतके सोने आहे. सोन्याच्या राखीव साठ्यासह हा देश दहाव्या स्थानावर आहे. अपुऱ्या सुरक्षिततेच्या कारणास्तव त्यांच्या सोन्याच्या तिजोरी अ‍ॅमस्टरडॅम ते कॅम्प न्यू ॲमस्टरडॅम येथे हलवण्यात आल्या. हा साठा डच सेंट्रल बँकेच्या व्यवस्थापनाखाली येतो.

एकेकाळी सोन्याचा धूर निघणारा आपला भारत या यादीत असायलाच हवा होता, नाही का?

शीतल दरंदळे