१०० देवदारांपासून जंगलात बनवलेले स्वस्तिक!! कुणी, केव्हा आणि का बनवले असावे? जर्मन सरकारने ते नष्ट का केले असेल?

जर्मनीतील काही तरुणांनी आपले वंश श्रेष्ठत्व सिद्ध करण्यासाठी या स्वस्तिकाचा वापर सुरू केला आणि स्वस्तिक चिन्हाशी जडलेली शुभंकराची भावना हळूहळू लोप पावत गेली. १९२० साली हिटलरने आपल्या नाझी पक्षाचे चिन्ह म्हणून स्वस्तिकाचीच निवड केल्यानंतर तर स्वस्तिकाचा अर्थच बदलून गेला. नाझी पक्षाने इतरांना या चिन्हाचा वापर करण्यासही बंदी घातली. नाझीवादाचा प्रचार करण्यासाठी त्यांनी या चिन्हाचा पुरेपूर वापर करून घेतला. नाझींच्या गणवेशापासून ते अगदी हेल्मेट्सपर्यंत सगळीकडे हे चिन्ह विराजमान झाले.

या काळात सगळ्यात मोठे स्वस्तिक एका जंगलात बनवण्यात आले होते. याचा शोध १९९२ मध्ये लागला. जर्मनीच्या गुंटर रेस्के याला १९९२ मध्ये पहिल्यांदा झेर्निकोच्या जंगलात एक मोठे स्वस्तिक असल्याचे आढळून आले. गुंटर रेस्के एका लँडस्केपिंग कंपनीसाठी काम करत असताना विमानातून फोटोशूट करत होता, तेव्हा त्याला या स्वस्तिकाचा शोध लागला. हे स्वस्तिक बनवण्यासाठी १०० देवदार वृक्षांचा वापर करण्यात आला होता. आजूबाजूला पाईन वृक्षांचे घनदाट जंगल होते आणि त्याच्या अगदी मधोमध फक्त देवदार वृक्ष वापरून साकारलेले स्वस्तिक होते. देवदार वृक्ष फक्त हिवाळ्यातच बहरतो आणि पावसाळ्यात त्याच्या पानांची गळती होते. त्यामुळे फक्त हिवाळ्यातच हे चिन्ह या जंगलात ठळकपणे उठून दिसते. त्यामुळे फार काळ कुणालाच या चिन्हाचा शोध लागला नव्हता. अर्थात ही झाडे अशा आकारात इथे कुणी लावली याबद्दल काही ठोस माहिती हाताशी लागली नाही. पण, कदाचित १९३३ च्या काळात हे चिन्ह बनवण्यात आले असावे असा अंदाज आहे. कारण हिटलरच्या भरभराटीचा हाच काळ होता.

हे स्वस्तिक कुणी बनवले असावे याबाबत अनेक आख्यायिका आहेत. पण यात कितपत तथ्य असेल हे सांगता येऊ शकत नाही. एका स्थानिक वनअधिकाऱ्याने हिटलरला खुश करण्यासाठी त्याच्या वाढदिवसानिमित्त हे स्वस्तिक बनवून घेतले असावे असे म्हटले जाते. हिटलर युथ मुव्हमेंटच्या एका सदस्याने हे मान्य केले की, ही झाडे लावण्यात त्यांचा हात होता. या गावातील लोकांना बीबीसी न्यूजच्या बातम्या ऐकल्याची शिक्षा म्हणून नाझी कॅम्पात पाठवले जायचे. हिटलरबद्दलची आपली निष्ठा सिद्ध करण्यासाठी म्हणून गावातील तरुणांनी पुढाकार घेऊन हे चिन्ह बनवले असल्याचेही म्हटले जाते.

१९९२ साली याचा शोध लागल्यानंतर १९९५ साली जर्मन सरकारने हे स्वस्तिक नष्ट करण्याचा प्रयत्न केला होता. नाझीवादाने प्रभावित तरुणांना हे स्वस्तिक आकर्षित करू शकते म्हणून त्यांनी या शंभर झाडांपैकी ४३ झाडे तोडली होती. या वृक्षतोडीमुळे स्वस्तिकाचा आकार ओळखू येणार नाही, असा त्यांचा अंदाज होता. तरीही उंचावरून या ठिकाणी पाहिल्यावर हे चिन्ह ओळखू येत होते. काही मासिकांनी या चिन्हाचे फोटोही प्रकाशित केले. मग त्यानंतर अधिकाऱ्यांनी या चिन्हातील आणखी पंचवीस झाडे काढून टाकली तेव्हा कुठे हे चिन्ह नष्ट झाले.

१९७० मध्ये अमेरिकेतही अशा प्रकारे झाडांपासून बनवण्यात आलेले स्वस्तिक चिन्ह सापडले होते. २००६ साली किर्गीझिस्तानमध्येही असेच एक चिन्ह आढळून आले. कधीकाळी शुभ आणि भरभराटीचे प्रतीक असलेले हे चिन्ह आज जगभरात अनेक ठिकाणी वापरण्यास निषिद्ध ठरवण्यात आले आहे. यामागचे कारण तर आता जगजाहीरच आहे.

परंतु काही ठिकाणी पुन्हा एकदा स्वस्तिकाचा हरवलेला अर्थ त्याला प्राप्त करून देण्यासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न केले जात आहेत. यासाठी स्वस्तिक आणि हिटलर यांचा संबंध पुसण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. संपूर्ण जगभर पुन्हा एकदा हे चिन्ह भरभराट, शुभ आणि समृद्धीचे प्रतीक म्हणून उदयास येईल अशी अशा बाळगायला हरकत नाही.

मेघश्री श्रेष्ठी