इस्टोनीयाच्या राष्ट्रपती पदासाठी फक्त एकच उमेदवार का उभा आहे ?

लिस्टिकल
इस्टोनीयाच्या राष्ट्रपती पदासाठी फक्त एकच उमेदवार का उभा आहे ?

निवडणूका,मग त्या कोणत्याही देशातील असोत त्याभोवती काही ना काही वाद सुरु होतोच. आता हेच पहा ना १९९९ साली सोव्हिएत युनियनमधून स्वतंत्र झालेला इस्टोनिया नावाचा एक छोटासा देश आहे.तिथे यावर्षी राष्ट्राध्यक्षपदासाठी निवडणुका होताहेत. देशाचे एवढे मोठे पद पण यासाठी या देशाला फक्त एकच उमेदवार लाभला आहे. निवडणूकीला जर एकच उमेदवार उभा राहणार असेल तर जनतेने मत कुणाला द्यायचं? त्याच उमेदवाराला? इथपासून ते मग निवडणूक घ्यायचीच कशाला? इथपर्यंत या निवडणूकीने अनेक प्रश्न उभे केले आहेत. इस्टोनियाच्या राजकारणातील हा पेचप्रसंग नेमका आहे तरी काय? चला समजून घेऊया.

खरे तर इस्टोनियाच्या तीस वर्षांच्या वाटचालीतील हा पहिलाच असा प्रसंग आहे जिथे राष्ट्रपतीपदासाठी योग्य उमेदवारच मिळत नाहीये. यामागचं कारण म्हणजे इस्टोनियाच्या निवडणूक पद्धतीतील नियमानुसार राष्ट्रपती पदासाठी अर्ज भरणाऱ्या उमेदवाराला किमान संसदेतील २१ संसद सदस्यांचं तरी बहुमत मिळायला हवंय आणि अशी बहुमत मिळवणारी अलर कॅरीस ही एकमेव व्यक्ती आहे. शनिवारपर्यंत तरी राष्ट्रपती पदाच्या या निवडणूकीसाठी कुणी अर्जच भरला नव्हता कारण किमान २१ संसद सदस्यांचा पाठिंबा मिळवण्यातही हे लोक अपयशी ठरले आहेत.

खरे तर राष्ट्रपती निवडणूक ही थेट जनतेतून घेतली गेली असती तर वर्तमान राष्ट्राध्यक्षा केर्स्टी काल्जुलैड यांनाच पुढचाही कार्यकाळ सांभाळण्याची संधी मिळाली असती. पण केर्स्टी काल्जुलैड या आपल्या सहकारी राजकारण्यांबद्दल नेहमीच धाडसी विधाने करत असतात. त्या जनतेत लोकप्रिय असल्या तरी संसद सदस्यांना मात्र त्या त्यांच्या बेधडक विधान करण्याच्या सवयीमुळे अजिबात पसंत नाहीत. १० ओक्टोंबर रोजी विद्यमान राष्ट्राध्यक्षा केर्स्टी काल्जुलैड यांचा कार्यकाळ संपतो आहे. त्याआधी इस्टोनियाच्या जनतेला आपला पुढचा राष्ट्रपती निवडायचा आहे.

खरे तर इस्टोनियाच्या निवडणूक पद्धतीतच दोष असल्याने असा पेचप्रसंग उभा राहिला आहे. ही निवडणूक पद्धतच जर बदलली तर इस्टोनियाच्या राजकारणात बराच मोठा फरक पडेल असे इथल्या राजकारण्यांनाही वाटते. या राजकारण्यांनी अनेकदा ही निवडणूक पद्धती बदलण्याची मागणी केली आहे. काही लोकांच्या मते इस्टोनिया सारख्या एका छोट्या देशाला जिथे पंतप्रधानाकडेच सर्वाधिक राजकीय ताकद एकवटलेली असते, तिथे राष्ट्राध्यक्ष पदाची गरजच काय? हे पदच बरखास्त करून टाकले पाहिजे.
 

माजी संरक्षण मंत्री जॅक जोरोवीत यांच्या मते "इस्टोनियासारख्या देशात राष्ट्रपती पदासाठी एकच उमेदवार उभा करणे ही खरे तर अत्यंत मागास आणि सोव्हिएत काळातील प्रथा झाली. हे तत्वत: चुकीचे असले तरी कायदेशीर रित्या योग्य आहे.”
इस्टोनियाचे पंतप्रधान काजा कलास रीफॉर्म पक्ष आणि सेंटर पक्ष यांचे आघाडी सरकार चालवतात. त्यांचा कॅरीस यांना पाठींबा आहे. कॅरीस यांना इस्टोनियन समाजाची चांगली जाण आहे आणि त्यांचे शैक्षणिक कारकीर्द चांगली आहे त्यामुळे त्यांना पाठींबा देण्यास आमची काहीच हरकत नाही असे त्यांचे मत आहे. कारिस यांनी इस्टोनियाच्या तार्तू विद्यापीठातही नेतृत्व केलेले आहे त्यामुळे कॅरीस हे एक अभ्यासू व्यक्तिमत्व असल्याचे त्यांचे मत आहे. यापूर्वी त्यांनी देशाचे लेखापाल म्हणून काम पहिले आहे आणि सध्या ते इस्टोनियाच्या राष्ट्रीय संग्रहालयाचे संचालक आहेत.
 

कॅरीस हे सध्या एकमेव उमेदवार असले तरी त्यांना निवडून येण्यासाठी एक तृतीयांश बहुमत किंवा ६८ मते मिळवावी लागतील. सध्याच्या आघाडी सरकारकडे ५९ मते आहेत, पण कॅरीस यांना राष्ट्रपती पद मिळवण्यासाठी आणखी ९ मतांची गरज आहे. विरोधी पक्षातील ९ संसद सदस्यांनी जरी त्यांना मत दिले तरी ते राष्ट्राध्यक्ष होऊ शकतात. राईट विंग पक्षाने स्वतःचा उमेदवार दिला असला तरी त्याला संसद सदस्यांची मान्यता मिळालेली नाही आणि कॅरीस यांना ससंद सदस्यांचा पाठींबा मिळाला असला तरी तो पुरेसा नाही. अशा द्विधा कात्रीत ही निवडणूक सापडली आहे.

कॅरीस यांना जर आपले बहुमत सिद्ध करता आले नाही तर त्यांची पुन्हा एकदा फेर निवडणूक होईल. यासाठी २०८ सदस्यांच्या एक निवडणूक मंडळाला या निवडणूकांचा निकाल लावावा लागेल.

इस्टोनियाच्या कायद्यानुसार राष्ट्रपती हा आंतरराष्ट्रीय पातळीवर देशाचे प्रतिनिधित्व करतो. शिवाय इस्टोनियाच्या सैन्य दलाचाही राष्ट्रपती हाच प्रमुख असतो. नव्या कायद्याला संमती मिळवण्यासाठी त्यावर राष्ट्रपतीची सही लागते. शिवाय कायद्यात काही दुरुस्ती करायची असेल तरी त्याला राष्ट्रपतींची संमती ही लागतेच.

सध्या तरी इस्टोनियाच्या या निवडणुकीत अनिश्चितता आणि संभ्रम यांच्याशिवाय काहीच दिसत नाही. पुढे काय होते ते लवकर कळेलच.