व्हॅक्सिनमुळे जीवावर बेतण्यापासून ते अनेक मुलांना जीवनदान मिळेपर्यंत....हा आहे डांग्या खोकल्याच्या व्हॅक्सिनचा इतिहास!!

लिस्टिकल
व्हॅक्सिनमुळे जीवावर बेतण्यापासून ते अनेक मुलांना जीवनदान मिळेपर्यंत....हा आहे डांग्या खोकल्याच्या व्हॅक्सिनचा इतिहास!!

आज कोविडमुळे अख्खी दुनिया भरडून निघालेली असताना ज्याच्या त्याच्या तोंडी व्हॅक्सिनचा विषय आहे. नित्य व्यवहार कधी सुरळीत सुरू होणार? लॉकडाऊनची टांगती तलवार कधी दूर होणार? हे सगळ्यांसाठी कळीचे प्रश्न आहेत. बहुतेक संशोधकांच्या मते किमान ७० ते ७५ टक्के लोकांचं व्हॅक्सिनेशन पूर्ण झाल्यावरच या साथीला काही प्रमाणात आळा बसू शकेल आणि त्यासाठी अजून काही वेळ जावा लागेल. पण अशा प्रकारे जगाला वेठीला धरणारा कोविड हा काही पहिलाच रोग नाही. जगाच्या इतिहासात याहून भयंकर अशा रोगांच्या साथी येऊन गेल्या आहेत. डांग्या खोकला किंवा व्हूपिंग कफ हा असाच एक रोग.

डांग्या खोकल्याला आजार म्हणून ओळख मिळाली ती मध्ययुगापासून. हा आजार प्रामुख्याने नवजात अर्भकं व लहान मुलांमध्ये दिसतो. क्वचित प्रसंगी तरुण आणि मोठ्या माणसांमध्ये आढळतो. सुरुवातीला त्याची लक्षणं बरीचशी सर्दीसारखी असली तरीही नंतर धाप लागून खोकल्याची उबळ येते. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला मुलांमध्ये ह्या आजारामुळे असणारा मृत्युदर १० % एवढा जास्त होता.

या रोगावर व्हॅक्सिन शोधण्याचे अनेक प्रयत्न अयशस्वी ठरले. १९०६ मध्ये बोर्डटेला पर्टोसिस नावाचा जीवाणू या रोगासाठी कारणीभूत आहे याचा शोध लागला आणि त्यावरची लस विकसित करण्यात आली. मात्र ती इतकी प्रभावी नव्हती. १९३९ मध्ये या रोगावर प्रभावी लस शोधून काढली गेली. पर्ल केनड्रीक, ग्रेस एल्डरींग, आणि लोनी गॉर्डन या संशोधकांचे यासाठी आभार मानायला हवेत. हे होतं होल सेल इनॅक्टिव्हेटेड व्हॅक्सिन, म्हणजे मृत जीवाणूपासून बनवलेलं. १९४० च्या उत्तरार्धात पर्टोसिस लसीला डिफथेरिया आणि टिटॅनस टॉक्साइड म्हणजे घटसर्प आणि धनुर्वात यांच्या लसीसोबत जोडलं गेलं. ट्रिपल व्हॅक्सिन किंवा डीटीपी म्हणून साऱ्या जगात ओळखलं जातं ते हेच.

१९८० च्या सुरुवातीपर्यंत पर्टोसिस व्हॅक्सिनमुळे डांग्या खोकल्याच्या अमेरिकेतील केसेसची संख्या लक्षणीय प्रमाणात - म्हणजे तब्बल दीडशे पटीने - कमी झाली. पण कुठल्याही चांगल्या गोष्टीला दुर्दैवाच्या फेऱ्यातून जावं लागावं तसं याही बाबतीत घडलं. लोकांना व्हॅक्सिनच्या साईड इफेक्ट्सची भीती वाटायला लागली. वास्तविक साईड इफेक्ट्स हे प्रत्येक औषधाच्या जोडीने येतातच आणि ते कालांतराने नाहीसेही होतात. पण ह्या व्हॅक्सिनचे दुष्परिणाम दुर्मिळ असले तरी दुर्लक्ष करण्याइतके सहजसोपे निश्चितच नव्हते. ह्या व्हॅक्सिनमुळे नेहमीच्या साईड इफेक्टस व्यतिरिक्त काही न्युरोलॉजिकल समस्या निर्माण झाल्याचा दावा काहीजण करतात. या व्हॅक्सिनमुळे मुलांच्या शारीरिक आणि बौद्धिक विकासावर परिणाम झाल्याचं एका टिव्ही डॉक्युमेंटरीमध्ये दाखवलं गेलं. याचा परिणाम असा झाला, की अनेकांनी त्यांच्या मुलांना हे व्हॅक्सिन देण्यास नकार दिला.

दरम्यान व्हॅक्सिनच्या दुष्परिणामावर उपाय शोधण्याचा प्रयत्न युजी सातो या जपानी संशोधकाने केला. हा मनुष्य असेल्युलर व्हॅक्सिन वर काम करत होता. असेल्युलर म्हणजे ज्यात प्रत्यक्ष पेशी न वापरता केवळ अँटीजेन किंवा रोग निर्माण करणाऱ्या पदार्थाचा (जे केमिकल, टॉक्सिन, जिवाणू, विषाणू किंवा इतर फॉरेन मटेरियल असू शकतं) मॉलेक्यूल वापरतात असं व्हॅक्सिन. १९७४ साल येईपर्यंत त्यांनी पर्टोसिस टॉक्सिन (PT) व फिलामेंटस हिमाग्लुटिनिन (FHA) हे दोन अँटीजेन असलेल्या व्हॅक्सिनची निर्मिती सुरू केली. १९८१ मध्ये या परिणामकारक व्हॅक्सिनला जपानमध्ये वापरासाठी हिरवा कंदील दाखवला गेला. हळूहळू का होईना पण साऱ्या जगाने ह्या व्हॅक्सिन डेव्हलपमेंटच्या वेगवेगळ्या पद्धती स्विकारल्या.

एकूण सगळं बघता या व्हॅक्सिनच्या शोधापासून ते स्वीकृतीपर्यंतचा सगळाच प्रवास रोमहर्षक असाच आहे. नाही का?

टॅग्स:

Bobhatamarathi

संबंधित लेख