ब्लडिंग, डेझर्ट रोझ सारखी विचित्र झाडे, विचित्र भौगोलिक स्थान आणि दोन देशांचा विजा लागणारं सोक्रोटा बेट कुठे आहे माहित आहे?

लिस्टिकल
ब्लडिंग, डेझर्ट रोझ सारखी विचित्र झाडे, विचित्र भौगोलिक स्थान आणि दोन देशांचा विजा लागणारं सोक्रोटा बेट कुठे आहे माहित आहे?

पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर कितीतरी अजबगजब प्रदेश वसलेले आहेत. यात अशीही काही ठिकाणं आहेत जिथली झाडे, पशु, पक्षी पाहिल्यावर आपण कुठल्यातरी वेगळ्या जगात तर आलो नाही ना असा प्रश्न पडेल. याच जगात राहून दुसऱ्या जगात गेल्याची अनुभूती तुम्हाला घ्यायची असेल तर हिंदी महासागरातल्या सोकोट्रा बेटाला भेट द्यायलाच हवी.

सोमालियापासून अवघ्या २५० मैल अंतरावरील हे बेट तसे इतर जगापासून काहीसे तुटलेलेच आहे. या ठिकाणी आढळणारी झाडे, त्यांचा आकार, रंग इतका वेगळा आहे की इतर ठिकाणी त्यासारख्या वनस्पती तुम्हाला कुठेच आढळणार नाही. आशिया खंडातील ‘गालापागोस’ अशीच या बेटाची ख्याती आहे.

जुन्या काळात समुद्र मार्गे व्यापार होत होता तेव्हा अनेक देशातील व्यापाऱ्यांसाठी हे एक थांब्याचे ठिकाण होते. भारतीय, इथिओपियन आणि दक्षिण अरेबियन व्यापाऱ्यांनी या बेटावरील मानवी इतिहासाचा अभ्यास करणाऱ्या पुरातत्वशास्त्रज्ञांसाठी बऱ्याच खाणाखुणा सोडल्या आहेत. याउलट इजिप्त, ग्रीस आणि रोम व्यापाऱ्यांनी इथल्या आंतरिक पर्यावरणाला हानी पोहोचवल्याच्या खुणाही सापडतात.

आधीच म्हटल्याप्रमाणे या बेटावर वनस्पतीच्या अशा काही प्रजाती आढळून येतात ज्या इतरत्र कुठेही आढळणार नाहीत. त्यातीलच एक प्रजाती म्हणजे ‘ब्लडींग ट्री’. ज्याला ‘ड्रॅगन ट्री’ म्हणूनही ओळखले जाते. एका ड्रगनच्या रक्तातून या झाडाची निर्मिती झाली अशी दंतकथा इथे प्रचलित आहे. छत्रीसारख्या आकाराच्या या झाडाचा बुंधा जाडजूड असतो. हे झाड सरळ वाढत जाते आणि वरतीच छत्रीसारखे गोलाकार पसरते. या झाडातून लाल रंगाचा रस द्रवतो, म्हणून याला ब्लडींग ट्री हे नाव पडले. या झाडाचे अनेक उपयोग आहेत. ड्रॅगन ट्री सारख्याच इथे अशा शंभरहून अधिक वैशिष्ट्यपूर्ण प्रजाती आढळतील ज्या इथल्या जैविक विविधतेला समृद्ध करतात. या ठिकाणी वनस्पतीच्या ७०० प्रकारच्या प्रजाती आढळतात. एकप्रकारे अशा वैशिष्ट्यपूर्ण वनस्पती आणि प्राण्यांसाठीच हे बेट विशेषत्वाने प्रसिद्ध आहे. येथे आढळणारे पक्षीही इतरत्र आढळत नाहीत. या ठिकाणचे वातावरण अतिशय उष्ण आणि कोरडे आहे.

इथली आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण वनस्पती म्हणजे ‘डेझर्ट रोज ट्री.’ ही झाडे मोठमोठ्या खडकातून उगवतात. या झाडावर मोठाली गुलाबी रंगाची सुंदर फुले उमलतात. खडकावर उगवणाऱ्या या झाडाचा बुंधा रुंद आणि गोलाकार असतो. वाळवंटात जशी उंटाच्या पोटाला पाणी साठवण्यासाठी खास पिशवी असते अगदी त्याचप्रमाणे हे झाड आपल्या या गोलाकार रुंद खोडात पाणी साठवून ठेवते. या झाडाचे खोड बाटलीप्रमाणे दिसते. हे झाड पाच मीटर उंच वाढते आणि याचा बुंधा तीन मीटर व्यासाचा असू शकतो.

(ब्लडींग ट्री)

राजकीय दृष्ट्या हे बेट येमेन देशाचा भाग असल्याचे समजले जाते. ज्यांना जैविकभूगोल अभ्यासायचा आहे अशा लोकांसाठी सोकोट्रा बेट हा एक उत्तम पर्याय आहे. सुमारे वीस दशलक्ष वर्षापूर्वी गोंडवनापासून हे बेट तुटले आणि संपूर्ण जगापासून अलिप्त झाले.

पृथ्वीवरील हे वैशिष्ट्यपूर्ण ठिकाण आता अनेक प्रकारच्या संकटांशी झगडत आहे. २०१५ साली या बेटाला दोन मोठ्या चक्रीवादळांचा तडाखा बसला. इथल्या वातावरणात एवढा मोठा बिघाड निर्माण होण्याची ही पहिलीच वेळ होती. कधीकाळी अत्यंत सुपीक असलेली इथली जमीन आता एकदम उजाड झाली आहे. २०१५ च्या वादळी तडाख्यातून सावरत असतानाच २०१८ साली पुन्हा एकदा इथे वादळाने हजेरी लावली. या वादळात १९ जणांचा मृत्यू झाला होता. या बेटाला सलग तीन वर्षे वादळाचे तीन तडाखे बसले जे अगदीच अकल्पित होते. बदलत्या हवामानाचा परिणाम म्हणून दरवर्षीच आपल्याला अशा परिस्थितीला सामोरे जावे लागेल की काय अशी चिंता इथल्या लोकांना ग्रासते आहे.

हे बेट येमेनचा भाग असले तरी येमेनमधील गृहयुद्धाचा फटका या बेटाला बसला नाही हे सुदैवच म्हणावे लागेल. २०१५ ला जेव्हा पहिल्यांदा या बेटाला वादळाचा तडाखा बसला तेव्हा येमेनकडून या बेटाला कसलीच मदत मिळाली नाही. त्यावेळी इथल्या उध्वस्त परिस्थितीचा फायदा उठवत अरब अमिरातीने या बेटाला मदत पुरविली आणि त्यांचा राजकीय हस्तक्षेपही तेव्हापासूनच सुरू झाला. तेव्हापासून या बेटावर मालकी स्थापन करण्यासाठी तीन अखाती देशांमध्ये स्पर्धा सुरु आहे आणि आता या तिन्ही देशांचे लष्कर या बेटावर तैनात आहे. यामुळे इथल्या जैवविविधतेला धोका निर्माण झाला आहे.

(डेझर्ट रोज ट्री)

या बेटाची लोकसंख्या ६०,००० आहे. गेल्या काही वर्षात या ठिकाणी चांगले रस्ते आणि विमानतळ बांधण्यात आले आहे. सोकोट्राचे पर्यावरण आणि विकास मंत्री अब्दलगमील मोहम्मद यांच्यामते या बेटाच्या विकासाचे काम सुरू आहे. खरे तर या विकासामुळेच इथली वैशिष्ट्यपूर्ण जीवसृष्टी धोक्यात आली आहे. राजकीय अस्थिरताही यासाठी कारणीभूत मानली पाहिजे. इथले स्थानिक लोक या पर्यावरणाच्या संवर्धनासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न करत आहेत. पूर्वी हे ठिकाण पर्यटनासाठी खूपच प्रसिद्ध होते. अर्थात या वेगळ्या आणि अद्भुत जगाला भेट देणे कोणाला आवडणार नाही? सध्या मात्र इथे दरवर्षी फक्त ३००० पर्यटक भेट देतात. या ठिकाणी येणारी विमाने ही अल-कायद्याचा कब्जातील प्रदेशातून प्रवास करतात, त्यामुळे या दहशतवादी संघटनेचा या प्रवासाला मोठा अडथळा वाटतो. इथे येण्यासाठी येमेन आणि अरब अमिराती अशा दोन्ही ठिकाणचा विजा मिळवावा लागतो.

या बेटावरची राजकीय अस्थिरता संपली तर हे बेट कित्येकांसाठी नवा रोजगार देऊ शकते. पर्यटन क्षेत्रात इथे चांगला वाव आहे.

सध्या तरी सोकोट्रो बेटाचे आणि तिथल्या वैशिष्ट्यपूर्ण जीवाजातींचे संवर्धन करण्यःची चिंता इथल्या भूमीपुत्रांना भेडसावत आहे.

सोकोट्रा बेटाची ही माहिती कशी वाटली ते कमेंट बॉक्स मधून आम्हाला नक्की कळवा.

टॅग्स:

Bobhatamarathi news

संबंधित लेख